Winterreize
Weeromme naor Winterreize
Weeromme naor Klassiekers
Weeromme naor Stellingwarfs
Home
Winterreize
"Ma’k jim een cyclus van zwaormoedige gedichten heuren laoten?
Ik vien ze mooier as alle aanderen en bin d'r wis van dat jim ze ok hiel aorig vienen zullen."
Disse woorden van Franz Schubert (1797-1828) zetten de toon veur iene
van de aldermooiste gedichtecycli die as d'r deur de jaoren henne
schreven binnen: 'Winterreise'
van Wilhelm Müller (1794-1827). De vierentwintig gedichten van
Müller raekten een gevulige snaore bi’j Franz Schubert in de
laeste jaoren van zien nog jonge leven. Schubert raekte weg in 1828 en
is mar amper 31 jaor wodden. Müller het Schubert zien muzikaole
bewarking van zien gedichten nooit heurd want hi'j raekte al een jaor
eerder weg in de oolder van 33 jaor.
De cyclus het zien follement op een aldergloependste hatzeerte. Een
jongkerel - zonder een naeme - trekt uut wanhoop en verdriet de stad
uut waor hi'j woonde. Et maegien waor hi'j meer as een protte omme gaf,
het veur een aander keuzen. Et is winter en overal ligt sni'j en ies.
Wanhopig en mit de heugenschop an een vervleugen liefde begint de
jongkerel an zien ienzeme tocht deur een onherbargzem laandschop. Et
wodt een reize waor gienertied iene van weerommekommen is. We zien de
langst naor de dood en de stried mit zien laetste betien levenskracht.
Gien meens gaot mit de reiziger mit, alliend een zwatte kri'je vligt
tot an 't aende mit "... trouw tot an et graf".
De dichter vergeliekt et koolde, troosteloze laandschop buten, mit een
innerlike leegte wiels hi'j, de grote steden ontlopend, van plak naor
plak trekt mar nargens rust vint. Mit Welterusten wodt de toon zet veur alle aandere gedichten. Et gevuulte van een niet te troosten verdriet komt veerder uut in Op et waeter om tot een eerste rust- mar ok een hoogtepunt te kommen in "... zo'k mi'j niet zo aarmoedig vulen". D'r is eins mar ien mement dat hi'j zien lelkens niet verburgen holen kan en dat is in et twiede vas Et weervaantien. Veur de rest is 't ien en al verdriet, piene en hatzeerte, tot hi'j bi'j De wegwiezer
komt. Dan komt haost wat een berusting in zien lot. Van daor of
verkroemelt zien breuken hatte veerder tot hi'j aentienbesluut zien lot
verbint mit dat van De dri'jorgelman.
In De liendeboom en Meitiedsdroom lat de maeker wat een zaachte en melodische toon heuren, mar de meerste stokken aosemen een moedeloze sfeer. Et Rust
is hier een aorig veurbeeld van: de reiziger vint uutaendelik een
slaopplak en vaalt hielendal leeg op 'e grond daele mar vint dan nog de
hieltied gien innerlike rust. Seins vint hi'j nog een betien kracht en
wodt et allemaole wat beslister van aord zoas in De Post,
waorin de reiziger in de veerte een posthoorn heurt en hoopt op een
bericht van zien maegien. De wanhoop en de desillusie winnen et
uutaendelik toch en de Winterreize sluut haost zonder emosie of mit et wat triestige De dri'jorgelman. De heufdpersoon het now alle hoop veren laoten en zuukt et gezelschop op van een vremde, oolde orgeldri'jer (as veurstelling van de dood).
De Winterreize is iene van de
hoogtepunten uut de klassieke meziekliteratuur en tot an
vandaege-de-dag nog de hieltied een monement van grote weerde! Et is
ét requiem deur alle jaoren henne.
Vertaeling: © 2006, Piet Bult, Ni’jberkoop
Welterusten (1)
As vremde bin ‘k hier kommen,
as een vremde goa ‘k weer vot.
De meimaond was mi'j toegedaon
mit hiel wat bloemepracht.
Et maegien praotte over liefde,
de moeke alderdeegst al over trouwen,
now is et bestaon zo donker,
de weg ligt vol mit sni'j.
Ik kan veur al mien reizen
de juuste tied niet kiezen,
moet mi'jzels de weg wiezen
in disse duusternis.
Een schaad van maonelocht
trekt as een buisien mit,
en in et witte klied
zuuk ik naor spoor van wild.
Waorom zo'k langer ommehangen,
tot de meensken mi'j votjaegen?
Laot de rothonnen goelen
veur et huus van heur baos;
de liefde hoolt van zwalken
God het heur zo maekt
van d’ iene naor d’ aander.
Mien lieverd, welterusten!
‘k Wil je niet storen in je droom,
et zol jammer wezen van je rust.
Ie zullen mi’j niet lopen heuren
sloeps, stillegies sluut ik de deure!
Schrieve in 't veurbi'jgaon
op je tuunhekkien: welterusten,
daoran kuj' dan weten,
da'k an je docht hebbe.
Et weervaantien (2)
De wiend speult mit et weervaantien
op et huus van mien mooi, lief maegien.
En ik docht in mien verbelinge,
dat et de aarme vlochteling uutfluitte.
Hi'j had et ok eerder vernemen moeten,
al an et bottien dat an de veurmure zat,
dan hadde hi'j nooit een degelike vrouw
zuken moeten in dit huus.
De wiend speult binnen mit de hatten
krek as op 't dak, alliend niet zo luud.
Wat kan mien piene heur ok schelen?
Heur kiend is een rieke bruid.
Bevreuren traonen (3)
Bevreuren druppen valen
van mien wangen daele:
of is 't mi'j now ontkommen,
da'k goeld hebbe?
Och traonen, mien traonen,
en bin jim alderdeegst zo li'j,
daj'm tot ies bevriezen
as koolde morgendieze?
En toch wellen jim op
glundig hiete uut mien hatte,
al zoj’m alle ies van de winter
smulten laoten willen!
Verstarring (4)
Ik zuke vergees in de sni'j
naor heur voetstappen,
waor zi'j an mien aarm
over de grune greide trok.
Ik wil de grond wel tuten,
dwas deur sni'j en ies
mit mien hiete traonen,
tot da'k de eerde zie.
Waor vien ik een blossem,
waor vien ik gruun grös?
De bloemen bin dood,
et grös licht d'r schraol henne.
Za'k dan gien heugenschop
mitnemen van hiere?
As mien hatzeerte over is,
wie zal mi'j dan over heur vertellen?
Mien hatte vuult dan wel doods an,
koold ligt heur gezichte daorin vaaste;
mar as et hatte veerder smult,
dan bin ‘k heur beeld ok kwiet!
De liendeboom (5)
Butendeure, bi'j et buunstap
daor staot een liendeboom;
ik droomde in zien schaad
een protte mooie dromen.
Ik karfde in zien schosse
een protte lieve woorties;
a'k bliede was of tiezig
trok hi'j mi'j altied an.
Vandaege mos ik ok weer zwalken
deur et diepste van de naacht,
doe he'k, nog in et duuster
mien ogen es dichte daon.
En zien twiegen boesden,
as reupen ze naor mi'j:
kom hier bi'j mi'j, vrund,
hier vien ie je rust!
De koolde wiend die blaosde
mi'j recht in et gezichte;
de hoed wi’jde van mien heufd,
ik dri'jde mi'j niet omme.
Now bin 'k een hiel aende
veer vot van dat plak,
mar nog heur 'k ‘m boezen:
daor vien ie je rust!
Waeterloop (6)
Hiel wat traonen uut mien ogen
bin in de sni'j valen;
zien koolde vlokken zoegen
dustig de hiete piene op.
As et grös uutlopen wil,
wi'jt daorweg een li'je wiend,
en et ies dat knapt tot schollen
en de zaachte sni'j smult vot.
Sni'j, ie kennen mien begeer,
vertel, waor gaoj’ op an?
Doe krek as mien traonen,
laot de waeterloop je mitnemen.
Ie zullen mit ‘m deur de stad trekken,
drokke straoten in en uut;
aj' mien hiete traonen dan vulen,
is daor et huus van mien liefste.
Op et waeter (7)
Ie die zo listerig broesden,
ie, heldere, woeste stroom,
hoe stille bin ie wodden,
zeggen niet iens even dag.
Mit 'n hadde, stieve koste
heb ie jezels bedekt,
lig ie koold en onbewegelik
lang uutgestrekt deur 't zaand.
In je hadde laoge kras ik
mit een scharpe stien
de naeme van mien liefste
mit de daotum en de tied:
De dag doe’k je veur ’t eerst zag,
De dag doe 'k weer votgong;
En rond de naeme en de ciefers
staot now een breuken ring.
Mien hatte, in dit laekien
herken ie now je beeld?
As et onder zien koste
zienderogen tot je komt?
Weerommekieken (8)
Et braant onder mien beide voeten,
al loop ik ok op sni'j en ies,
ik wol niet weer aosemhaelen,
tot da'k de torens niet meer zie.
Ik hebbe mi'j an alle stienen stoten,
zo vlogge vleug ik tot de stad uut;
kri'jen smeten mi'j haegel en sni'jballen
op mien hoed, vanof ieder huus.
Hoe aanders hej’ mi'j inhaeld,
ie, stad van losbaandighied!
An jow blinkerige veensters zongen
et lurkien en de nachtegaal om ‘t hadste.
De kringen van liendebomen bluuiden,
de heldere geuten broesden slim,
en och, twie maegiesogen gloeiden.
Doe was ‘t mit je daon, mien vrund!
A'k an die dag weeromme daenke,
dan wi'k nog ienkeer ommekieken.
Wi'k graeg weeromme stoetelen,
en veur heur huus even stillestaon.
Dwaellocht (9)
Naor de diepste grotten
lokte een dwaellocht mi'j;
hoe ik een uutgang vienen zal,
komt amper in mi’j op.
Ik bin ’t wend om te verdwelen,
wegen kommen altied wel argens uut;
oonze wille en oons goelen,
et spul van dwaellocht om oons henne!
Deur de dreuge loop van de revier
gao ik kalmpies naor beneden,
iedere stroom lopt naor de zee toe,
alle piene naor zien aende.
Rust (10)
Ik verneem now eerst hoe mu ik bin,
now ik mi'j even daele geve;
et zwalken hul mi'j in de bienen
op de onbegaonbere weg.
De voeten vreugen niet om rust,
et was te koold om staon te blieven;
de rogge vuulde ok niet zwaor,
de hadde wiend hulp mi’j veuruut.
In een hokke van een koleboer
bin ‘k een posien zitten gaon.
Mar mien bienen rusten niet uut:
zo zeer doen heur glipsen.
Ok ie, mien hatte, in stried en storm
zo wild en hielendal niet bange,
vulen in de stilte eerst de slange
die je mit zien hiete tonge wakker ropt!
Meitiedsdroom (11)
Ik droomde van bonte bloemen,
zoas ze bluuien in de meimaond;
ik droomde van grune greiden,
van vrolik voegelgekwetter.
En doe de haenen kri'jden,
doe gongen mien ogen eupen;
et was koold en duuster,
de raeven raosden van et dak.
Mar op de veensterraemen,
wie schilderde die blaeder daor?
Wat lach ie over de dromer,
die bloemen in de winter zag?
Ik droomde verliefd van liefde,
van een mooi maegien,
van hatten en van tuten,
van lust en zalighied.
En doe de haenen kri'jden,
doe gong mien hatte eupen;
now zit ik hier alliend
en overdaenk mien droom.
Ik doe mien ogen weer dichte,
mien hatte vuult nog altied waarm.
Wanneer wodt et blad op ‘e raemen gruun?
Wanneer hool ik mien liefste in mien aarms?
Ienzemhied (12)
Zoas een duustere wolke
deur heldere lochten trekt,
as in de toppe van de denne
een zwak briesien wi’jt:
Zo gao ik mien pad
hieltied deur mit traoge pas,
deur een lochtig, vrolik leven
ienzem en zonder iene dag te zeggen.
Och, de locht is zo rustig!
Och, de wereld is zo lochtig!
As de storm nog mar es raozen zol,
dan zo’k mi’j niet zo schaemel vulen.
De post (13)
Op ‘e straote klinkt een posthoorn.
Wat brengt hi’j, waorom zoe’n lewaai,
mien hatte?
De post brengt jow gien brief.
Vanwaor dan die wonderlike drang,
mien hatte?
Now ja, de post komt uut de stad,
waor ik een hiel lief maegien ken,
mien hatte!
Wi’j’ wel es ienkeer veerder kieken,
en vraogen, hoe as ‘t daor toegaot,
mien hatte?
Et grieze heufd (14)
De riepe het een witte glaans
over mien haoren stri'jd;
Ik geleufde zuver al da’k oold was
en daor wa’k bliede omme.
Al vlogge smultte et weer vot,
en he’k weer zwat haor kregen,
wao’k van griezel sund ik jong was.
Hoe lange moe’k nog tot de baor!
Van aovendrood tot morgenlocht
wodde mennig heufd al gries.
Wie geleuft et? want mientes wodde ‘t niet
op disse hiele reize!
De kri'je (15)
Een kri'je was mit mi'j
tot de stad uuttrokken,
het tot vandaege de hieltied
om mi’j hennevleugen.
Kri'je, wonderlike voegel,
wi’j’ niet bi’j mi’j weggaon?
Daenk ie, al vlogge as buit
mien lichem an te pakken?
Now, et zal niet lange meer duren
da’k hier nog ommelope.
Kri'je, blief mi'j uutaendelik
mar trouw tot an et graf!
Laeste hoop (16)
Hier en daor is an de bomen
mennig bruunbont blad te zien,
en ik blief pattietoeren in gedaachten
veur zokke bomen staon.
Ik zuuk dan naor dat iene blad,
en hang mien hoop daor an;
as de wiend dan mit mien blad speult,
dan beef ik, al wa’k beven kan.
Ach, en vaalt dat blad dan van de boom,
dan vaalt mien hope d'r mit of;
vaal ikzels mit op ‘e grond,
goele op ‘t graf van mien hoop.
In et dörp (17)
De honnen blaffen, de kettens rammelen;
de meensken slaopen op heur bedden,
dromen meerstal, van wat ze nog missen,
doen heur tegoed an goed en an kwaod;
En morgenvroeg is alles vervleugen.
Now, zi’j hebben heur pat dan had
en hopen, wat ze nog over leuten,
weeromme te vienen op heur kussen.
Blaf mi'j now vot, jim wakkere honnen,
Lao’me niet rusten in et sloemerure!
Ik bin klaor mit alle dromeri’je.
Wat za'k nog bi'j de slaopenden
ommemaelen?
De roezemoezige morgen (18)
Hoe het de storm et grauwe klied
van de hemel toch verscheurd!
De wolkenfladden flodderen
omme in een laanterig gevecht.
En rooie vlammen vuur
schieten tussen heur deur;
dat nuum ik now een morgen
die recht dot an mien stemming!
Mien hatte zicht an de hemel
zien weerscheide schilderd
et is alliend mar winter,
de winter koold en wild!
Misleiding (19)
Een locht daanst vrundelik veur mi'j uut,
ik gao ‘m nao, dan hiere en dan daore;
ik volg et graeg en ik zie dan,
dat et de zwarver lokt.
Ach! wie zoas ik, zo aarmoedig is,
geft him graeg over an de kleurde list,
die, nao ies en naacht en de verschrikking,
him een helder, waarm huus anwist.
En een goeie ziel daorbinnen.
Misleiding is veur mi'j eerst weenst!
De wegwiezer (20)
Waorom gao ‘k et pad niet,
dat aandere zwarvers gaon,
zuuk ik verburgen gloppen,
over besni'jde heuveltoppen?
Ik hebbe toch niks misdaon,
da'k meensken uut de weg gaon moet,
wat veur een dwaes gegunter
drift mi'j in disse woesteni'jen?
Wegwiezers staon op straoten,
wiezen naor de stad toe.
En ik zwarve alsmar veerder
rusteloos op zuuk naor rust.
Een wegwiezer zie ik staon
onwrikber veur mien geest;
ien pad moet ik nog gaon,
vanwaor gieniene iens weerommekwam.
De harbarge (21)
Mien pad dat het mi'j
naor een karkhof brocht;
hier wi’k even bekommen,
ha'k veur mi'jzels bedocht.
Jim grune rouwkraansen
kun best es et teken wezen,
die muuie zwarvers nugen
de koele harbarg in te gaon.
Bin dan in dit huus
alle kaemers al bezet?
Eins bin ‘k te mu om weg te raeken,
Mar bin wel dodelik slim ziek.
Och onbaarmhattige kroeg,
ie wiezen mi'j toch de deure?
Now veerder dan, de hieltied veerder,
Mien trouwe waandelstok!
Moed (22)
Stoeft de sni'j mi'j in et gezichte,
dan schudde ik et van mi'j of.
As mien hatte in mien bost bonkt,
dan zing ik helder en bliede.
Ik luuster niet, naor wat et zegt,
hebbe d’r gien oren naor;
ik vuul niet, wat et klaegt,
krimmeneren is veur dwaezen.
Vrolik de wereld in
in weer en tegen de wiend!
As d'r gien God op eerde is,
dan biwwe zels mar goden!
De bi'jzunnen (23)
Drie zunnen za'k an de hemel staon,
hebbe d’r lange en mit zorg naor keken;
en zi'j stonnen daor ok zo te steren,
as wollen ze niet meer bi’j mi'j weg.
Ach, mien zunnen bi'j'm niet!
Kiek aanderen mar in 't gezichte!
Ja, lessend ha'k ok wel drieje;
de beide besten die bin ondergaon.
Gong de dadde d'r mar aachteran!
Ik zol liever in et duuster wezen.
De dri'jorgelman (24)
Ginderd, buten et dörp,
staot een dri'jorgelman
en mit stieve vingers
dri'jt hi'j wat hi'j kan.
Mit blote voeten op et ies
waankelt hi'j hendeweer
en zien kleine paantien
blift de hieltied leeg.
Gieniene heurt him graeg,
gieniene kikt naor him,
en de honnen grommen
rond de oolde man.
En hi'j lat et gebeuren,
alles zoas et gaot,
hi'j dri'jt, en zien dri'jorgel
staot nooit stille.
Wonderlike oolde man!
Za’k mit je mitgaon?
Wi'j' dan mien vassies
op jow dri'jorgel speulen?