Naor Dagboekien

Veurige weke Ankem weke
*
Weke 21 (23 – 29 meie 2005):
*
Zundag (29/5):
*
D’r komt een onderzuuk naor de relaosie tussen de Viagra-pille en et bliend wodden van pattie mannen. Mar dat is toch gien ni’js. Liefde maekt now ien keer bliend.
*
Ik ston hiel even flink mit mien ogen te knipperen doe mien zuukmesienegien dit op internet tegenkwam: "Johan Veenstra is one of the most fruitful authors." Ik daenke: hè, hè, die is aendelik es in de vruchtbere leeftied kommen want ik ken toevallig wel de uutdrokking Be fruitful and multiply (Ga heen en vermenigvuldig u), mar daor het Johan niet zovule mit van doen, temeer niet omreden de beste man ok al mooi tegen de zestig lopt. In figuurlike zin (de vrucht van onze arbeid) is d’r niks mit vanzels mar waorom now niet gewoon "… most succesful authors." of zoks dan begript iederiene et.
*
Literair gebruuk van tael.

Kommunikaosie in een netuurlike tael beparkt him niet tot et 'hier en now' van de meenselike onderviening. Nee, et maekt et ok meugelik om over et verleden te praoten of over de toekomst en over 'bedochte meugelikheden' en situaosies die him in warkelikhied niet veurdoen of alderdeegst niet veurdoen kunnen. In een netuurlike tael kan dan ok niet allienig de bestaonde wereld beschreven wodden mar kunnen ok ni'je werelden bedocht wodden. Daorin ligt bi'jglieks de bron veur et literaire gebruuk van tael.
*
Dat de sSr op heur webstee sund gister et boek van Karst over Berkoop alvaaste ankondigt is mooi vanzels. Mar waorom dan drekt ok de bladziede over de saemenstelling van et bestuur niet even mitneumen? In de laeste vergeerdering bin d’r twie mutaosies west mar de oolde naemen van Jan en Gerrie staon nog gewoon nuumd as bestuursleden. Half wark…! Een webstegien beginnen is ’t wark niet mar ‘m dan een betien onderholen…
*
Uut et biebelboek Spreuken:

Zi'j gript de jonge vaaste
en geft him een tuut,
zonder schaemte kikt ze him an.
Ze zegt: "Ik mos een vrede-offer brengen,
vandaege he'k mien gelofte inlost.
Daorom bin 'k de deure uut gaon,
ik wol op zuuk naor jow,
now he'k je vunnen.
Kom, ik heb mien bedde al opmaekt mit hiel duur linnen,
mit bontkleurde dekens uut Iegypte.
Ik heb et wat besprinkeld mit mirre,
mit aloë en keneel.
Kom, lao'we dronken wodden van de liefde,
lao'we genieten van et minnespel tot in de morgen.
Mien man is niet thuus,
hi'j is veer vot, hi'j is op reize
en het meer as genoeg geld bi'j him.
Hi'j komt eerst weeromme as't volle maone is."
*
Ik kreeg vandaege een hiel serieus tillefoontien van iene over oons vertaelwark van de biebel, mit de bosschop: "Aj’ es even niet meer weten waor aj’ et eins veur doen, weet dan dat d’r altied iéne is die et opschrift." Now, daor kan ‘k wel even weer mit veuruut vanzels.
*
Heufdzeerte ?

As zoas vandaege de zunne
overdaodig waarmte geft dan
stelle ik mi'jzels de vraoge:
Waorom blift die lichte dieze
daor boven et laand hangen?
Waorom hoolt oonze lieve heer
die natte doek niet even tegen
de veurkaante van mien gezichte
zoda'k ok es mit mien heufd
in de wolken wezen zal?

---pb--- (gisteraovend)
*
*
Zaoterdag (28/5):
*
Doe’k gister onder de aovend slim gezellig mit de verrassende visite zat praoten begon mien komputertien uut himzels mit een virusscan. Hi’j bleek (al meer as een jaor!) schone te wezen en d’r stonnen roem 903.000 bestanden op zien hadde schieve. En daenke now niet drekt an mp3-bestanden of seksplaeties of zo want daor he’k niet iene van. Die laeste, daor moej’ niet naor kieken, vien ik, dat moej’ gewoon op zien tied es…
*
Doe’k vannaacht op bedde even wakker wodde wus ik zeker dat d’r een geest in de slaopkaemer was… bbbrrrrr…
Geesten wo'n in de filesefie van oorsprong vaeke gelieksteld mit aosem of wiend. Geesten kommen in de Griekse filesefie veur et eerst as begrip veur bi'j Anaxagoras van Clazomenae (Griekse filesoof van rond 500 jaor v.Chr.). Disse man stelde him een geest veur as een hiele dunne stof. Daormit begon de filesofische theorie over de geest as hoogste beginsel in de wereld en bi'j de meenske. Veural Plato (rond 400 v.Chr.) en Aristoteles (rond 350 v.Chr.) maekten van dit beginsel et goddelike en onvergaankelike in wereld en meens: et daenken en et redelik willen. Aristoteles nemt een driedeling an van lichem, ziel en geest, die aj' tot op de dag van vandaege weerommevienen in et mederne daenken en de spraoke en die deur Hegel (1770 - 1831) verni'jd is. Daorbi'j maekt Hegel een onderscheid tussen subjectieve (pesoonlike), objectieve (naor recht, moraol en zeden) en een abselute geest (keunst, religie, filesefie en et abselute reële bestaon; et abselute weten). Et dualisme van meterie en geest speulde een grote rolle in et christelik daenken, waorin de geest as hoogste wardeerd wodt.
*
Ik kreeg ok nog een hiel aorige aemel toestuurd over oons vertaelwark, van een (min-of-meer) onbekende meneer die ‘k es een proefdrok toestuurd hadde:

Beste Piet,
Inmiddels heb ik even naar de inhoud van het Bijbelboek gekeken.
Voor mij is het interessant om te lezen.
Het vergt een enorme studie lijkt mij om dit zo op te tekenen.
Ik zou het ook in het Nederlands doen temeer omdat het relatief makkelijk leest.

Met vriendelijke groet,
xxx

De beste man het et niet hielendal begrepen, geleuf ik, mar bedoelt et toch hadstikke aorig.
*
De webstee van de sSr het vandaege ok (alweer!) wat ni’js: et ni’jste boek van Karst "Beeld van Berkoop".
*
*
Vri’jdag (27/5):
*
Vandage he’k de hiele dag in Hollaand ommezweefd. Niks spannend, niks beleefd, eins ok niks daon (moet dat dan?) en toch nog wat verdiend. Doe’k onderweg even op een terrassien zat wa’k de weenst ok zo weer kwiet.
*
Onder de aovend kwam d’r nog even een verrassende visite langes te wiespraoten. De beste man was op ‘e fiets en had al haost liekevule kilemeters op zien fiets-kilemeter-teller staon as dat ik vandaege in de auto reden hebbe, en ik mos ok nog tanken.
*
In de 19e ieuw was d'r spraoke van een Nedersaksische taelrenaissance, die zien wodden kan as een pat van de Europese romantiek in reaktie op de Industriële revolutie. Leidet deur schrievers en aanderen mit bovergemiddelde opleiding (?), perbeerde disse beweginge et Nedersaksisch weer as literaire tael in te stellen en begonnen doe dan ok een spellingsysteem te ontwikkelen. Sund die tied bleef de Nedersaksische literetuur veural beparkt tot religieuze, lanelike, amusante, sentimentele, nostalgische en volkse genres en stijlen. Serieuze pogings om de tael in de tied van vandaege-de-dag en experimentele situaosies te bruken begonnen eerst in de jaoren '70 en bin sund die tied nog niet vule opscheuten. D'r is nooit warkelik een standerdtael ontwikkeld. Nedersaksisch bestaot vandaege-de-dag dan ok nog de hieltied uut een protte dialekten die allemaole op verschillende menieren schreven wodden; de gevolgen bin inkonsistente en warrig toepaste spellings die baseerd binnen op de Duutse of Nederlaanse standerdtael. Et zol now toch haost es tied wodden -zoj' zeggen- dat et SONT et veurtouw nemt, en niet al die kleine groepies in Grunningen, Drente, Overiessel, Gelderlaand en Stellingwarf de hieltied et wiel opni'j uutvienen lat.
*
Jim hebben nog een oplossing van veurige weke zaoterdag van mi’j tegoed want doe schreef ik:
"De man (m/m) nuumt et gewoon een dialect…! Is mi’j altied wiesmaekt dat et een streektael is. Wie raoden wil wie as dat wel wezen mag die zokke vremde dingen zegd, doet mar een gooi."
Dat was een uutspraoke van Ingmar in een stokkien op Lowlands-l. http://www.lowlands-l.net/anniversary/index.php?page=ingmar Et linkien naor et "Drentse taol" op die bladziede kuj’ beter niet bruken want die warkt niet. Bliekber haelt disse schriever de ‘ao’ en de ‘oa’ nog wel es deurmekeer…! Aj’ in dat linkien de ‘a’ en de ‘o’ ommedri;’jen dan koj’ wel goed terechte. En aj’ dan op dat Drentse webstegien kommen (deur ‘oa’), dan stiet et daor weer krek aandersomme (‘ao’). As dat now mar goed komt mit et naokieken van Johan zien boek…?
De boekebon hool ik in de buse want d’r is gien goeie oplossing binnenkommen. Wel een peer hiele mooie oplossings trouwens…
*
*
Donderdag (26/5):
*
Lunteren kan eins niet, blz. 170 L-R zie: Longeren blz. 143 = "Sterk verlangen naar". Gunteren hadde wel kund.
*
D'r bin de hieltied toch nog weer meensken die slimmer binnen as dat ik (in de positieve zin van et woord) bin (3 x et warkwoord binnen? Moet ok een keer kunnen). Ik kreeg een anvulling op mien gesoes over et lede-winnen veur de stichting Stellingwerfs Eigen. "Toets een iene om donateur te wodden veur tien euro in 't jaor, toets een twieje om donateur te wodden veur twintig euro in 't jaor, toets een drieje..." Daor had nog bi'j staon moeten: "Aj' veur vuufhonderd euro jaors donateur wodden willen, maek dan now een aende an dit gesprek." Da'k daor now zels niet opkommen was, potverdikke me…
*
Wi’j heben et d’r drok mit mar ‘de Grote pers’ het et d’r ok mar drok mit. Oonze subsidie-anvraoge bi’j Westaende zol krek as die van Oostaende, ok ofwezen weren. Wi’j hebben d’r nog niks van heurd mar de Kraante, de Radio en alderdeegst de Tillevisie was slim ni’jschierig hoe as et now krek zat en hoe as ‘t kommen zol. Now is ’t vanzels wat vremd aj’ zoks uut de passe vernemen moeten mar kommunikaosie het nog nooit de starkste kaante west van et ni’je Gemientehuus van Wolvege he’k wel es heurd. Veurig jaor wollen ze nog 100.000 euro besteden an een onderzuuk naor heur wieze van kommuniseren. Dat gong doe (gelokkig) niet deur mar et is dus ok nog niks beter wodden. En die ton die ze daoran overhullen hebben wollen ze oons ok niet toe. Waor zol die dan bleven wezen?
In de eupenbaore stokken is ok te lezen dat de sSr (bi’j schrieven van Pieter J.), uutgebreid advies geven het an de Gemiente(n) en dat was (!!! vanzels ???) niet slim positief. Dat ja, dan dot et mi’j ok gien ni’j dat de Gemienten d’r gien dubbeltien veur over hebben. En as de Gemienten niks doen dan dot de Perveensie ok niks. Zo bliekt et te warken want zo bin de lange-termien ofspraoken. Et Stellingwarfs bliekt dan dus ok wel van de Schrieversronte allienig te wezen en niet van oons allemaole, zoas diezelde Pieter altied mar roepen blift… Wi’j blieven d’r trouwens van overtuugd dat et mit wat hulpe van disse en gene best een hiele aorige vertaeling wodt, dat we gaon ok mar stiekem wat deur.
*
Onder de aovend hewwe de laeste Wiespraoten van dit seizoen maekt veur Radio Weststellingwerf Centraal. Et was niet oonze starkste uutzending trouwens. Iederiene gaot tegen de zoemer ‘op reces’ en dat mossen wi’j dan ok mar es doen. In september mar weer es kieken. Oonze dadde stoel het nog de hieltied een vakketure. Vandaege het Roely B. oons (weer es) uut de braand hulpen.
*
Ik bin vandaege ok nog een schoffien doende west mit et verbeteren van Prediker want de uutgifte van Wieshied uut de Biebel in et Stellingwarfs krigt al een betien vorm. Van de drie boeken Prediker, Job en Spreuken wiwwe mar es een echt boekwark (pocket) maeken in ‘gewone’ roman-vorm. Dus zonder vasnummers en zo. Gewoon een recht-toe-recht-an leesboek. Mar es kieken as zoks anslat in de Stellingwarven…
*
*
Woensdag (25/5):
*
De webstee van de sSr is gister ok weer bi’jwarkt, zag ik. D’r is een ni’jgien bi’jschreven over ‘Zuud-Stellingwarf’ veur ‘Stienwiekerlaand’ (?)…
*
Vandemiddag even naor Et Vene en naor Sneek west. Een fesien hier en een fesien daore.
*
Deensdag (24/5):
*
Iene van de mitlezers uut de vertaelersgroep het gisteraovend hier een pyjama (!) liggen laoten en vergeten om de eerste pries veur de verbeteringsveurstellen -een leverwost- mit te nemen. Mar gien nood, die komt komt wel op. Ik bin een koekiesmeunster op et gebied van gehakballen en leverwost…
*
Vandaege de hiele dag wat in Braobaand ommezweefd en vanaovend een verjaordag in et Drentse laandschop.
*
Ie moe’n d’r van holen vanzels mar ik mos toch ok even weer wat artikelties naolopen uut de filesefie. Vanwege et vertaelen van de biebel mag ik ok graeg wat ommevrotten in de raandverschiensels en over daenkers en doeners van rond diezelde tied. Dit stokkien beschrift een meugelike gedaachtegang rond de ‘oermeterie’ (et onbepaolde) want…
Roem vuufhonderdvuuftig jaor v.Chr. zee Anixamander (de aldereerste filosoof in de betekenis van et woord), de zeune van Praxiades uut Milete (=Malta, Griekelaand), en leerling en opvolger van Thales (Thales die docht nog dat oonze eerde plat was en op waeter dreef), dat et oerbeginsel van de bestaonde dingen 'et onbepaolde' was. En hi'j zee dat dit oerbeginsel niet waeter is en ok niet iene van de aandere zonuumde elementen mar een aandersoortige netuur waoruut alle hemels (!) en alle wereldodderings daorbinnen uut votkommen binnen. En datgene waoruut de dingen ontstaon, dat is ok datgene waorin ze weer vergaon zullen/zollen. Want disse utersten vergellen mekeer en straffen mekeer veur heur onrecht, neffens de oddering van de tied.

Dit onbepaolde nuumde Anaximander et 'apeiron' en was de oorzaeke van alles. Apeiron betekent letterlik 'datgene wat zonder bepaoling is' en et is liekewel kwalitatief (et het dus gienend van de oons bekende kwaliteiten) as kwantitatief zonder bepaoling (et het gien aende en et is onbegreensd). Et apeiron is goddelik (en dus levend), wat een overienkomst is mit de mythische kosmologie. Wat verschilt mit de mythische opvatting is et 'deurontstaon'. Uut et apeiron ontstaot een sperma-achtig spullegien, et 'gonimon' (d.i. de oerkiem). Dit 'gonimon' is vochtig en waarm (fig. waeter en vuur) en het dan ok kwaliteiten die et 'apeiron' niet het. Disse twie elementen van de oerkiem (waeter en vuur) verdregen mekeer niet en ze zullen dan ok altied (en ievig) et gevecht angaon. D'r is de hieltied een schifting an de gang in die oermassa en d'r ontstaot de hieltied opni'j een bolvormig 'iets' mit een buterkaante van vuur en in et binnerste et waeter (vocht). Et gevecht tussen die beide gaot de hieltied veerder en op een bepaold mement komt daor een grote knal (de oerknal) van. De vurige buterkaante spattert uut mekeer en daor kommen grote ronde ringen van die vochtige binnerkaante. Mar ok in die ringen van vuur is nog de hieltied een pat waeter. Et gevecht tussen die beide gaot deur en de vurige ringen wodden omgeven deur een soort mist. Op sommige mementen wodden d'r in die ringen gatten braand deur et vuur en/of weer dichte maekt deur de mistige nevel. Dit verklaort de hemellichems. De oerknal die as vandaege-de-dag meerstal nuumd wodt, hoeft liekewel niet de eerste oerknal te wezen. Riekaans hebben d'r al mennig oerknallen west veur de knal die wi'j vaeks bedoelen en waor o.e. oonze zunne en eerde uut ontstaon binnen.

Een pat van de vochtige keern raekt opdruugd, dit wodt eerde. An de ranen van de eerde blift et vocht (as waeterige oceanen) en om de eerde en de oceanen henne bin de ringen van vuur die op heur beurt weer omgeven wodden deur mist. Vanof oonze eerde bin de hemellichems deur de gatten in de mist henne te zien as de steerns, de maone en de zunne. Et gevecht tussen et waeter en et vuur bruukt Anaximander om te verklaoren waorom de eerde aorig stabiel blift in de hiele kosmos. D'r is een liekwicht tussen de krachten. Et vuur perbeert zoveer as mar meugelik is om bi'j et vocht weg te blieven en trekt daoromme die preciese cirkels om et vocht (en de eerde) henne.

De vroege (materiaolistische) netuurfilosofen nemen et element van de 'bezielde kosmos' over. Ze beschouwen et as een levend wezen. Dit wodt ok wel 'hylezoïsme' nuumd (hyle = levend). Et goddelike element is meerstal et 'apeiron'. Et goddelik speult dus een slim belangrieke rolle in heur theorieën mar et het niet meer et 'antropomorfe kerakter' zoas bi'j de 'mythisch-religieuze kosmogonie'. Et het een fysische vorm kregen (een god = een onaendig oerelement).
*
*
Maendag (23/5):
*
Vandaege mit vaosie de warkweke weer begonnen. Gewoon ‘lekker dom’ an ’t wark.
*
Freek de Jonge zee lange leden es: "Alleen maar kwaliteit is ook eentonig".